Pietra dura: Kamień na kamieniu
Według słownika związków frazeologicznych, „kamień obrazy" oznacza przyczynę wszelkiego niezadowolenia lub konfliktu. Można jednak potraktować to wyrażenie nieco bardziej dosłownie - bo to kamieni właśnie używa jedna z najbardziej spektakularnych technik tworzenia mozaiki.
Pietra dura oznacza w języku włoskim dosłownie „twardy kamień", który stosowany jest do tworzenia mozaikowych obrazów. Korzenie tej techniki sięgają antycznego Rzymu, ale prawdziwy rozkwit, niezwykła metoda osiągnęła wraz z nastaniem renesansu. To wtedy właśnie, florenccy rzemieślnicy i artyści zaczęli masowo używać pietra dura do tworzenia obrazów. Dlatego też zresztą, tego rodzaju mozaikę nazywa się czasem także właśnie mozaiką florencką.
Mozaika pietra dura powstaje z wielu różnorodnych, drobnych kamieni. Niegdyś używano do niej kamieni szlachetnych, między innymi jaspisu, czy chalcedonu. Artysta posługujący się tą techniką składa swoje dzieło ze ściśle dopasowanych elementów, którymi są precyzyjnie oszlifowane kamienie. Początkowo - układa się obraz, który jest dosyć „uźny", a następnie łączy wszystkie składniki przy pomocy spoiwa. Zwykle służy do tego celu specjalny kit mastyksowy.
Mozaiki tego rodzaju występują zarówno jako dekoracje ścienne, jak i trójwymiarowe rzeźby. Co ciekawe - bywały również wykorzystywane do zdobienia na przykład mebli, chociaż zwykle używa się w tym przypadku, niezależnie od użytej techniki, terminu „intarsja". Najczęściej jednak, wykonywano w ten sposób różnego rodzaju medaliony i ozdoby, dekoracyjne panele w drzwiach, a także na przykład fontanny. Bardzo popularne było kopiowanie w technice pietra dura znanych obrazów. Dziś ten sam efekt osiągamy przy pomocy fototapety, w okresie renesansu - w tym samym charakterze - mogła służyć między innymi właśnie mozaika florencka. O jej niesłychanej popularności z pewnością świadczy także fakt, że zawędrowała nawet do słynnego Taj Mahal! Wprawdzie sam sposób wykonania mozaiki jest w Azji nieco inny, ale jej rodowód wywodzi się właśnie z Florencji.
O mozaice pietra dura warto pamiętać, wybierając się na wycieczkę do Włoch. Florenccy rzemieślnicy bowiem, do dziś wyrabiają tym sposobem różne pamiątkowe przedmioty. Może więc się okazać, że drobiazg przywieziony z wakacji - według naszych znajomych kicz i turystyczna tandeta - chociaż niepozorny, to w rzeczywistości jest zdobiony właśnie prawdziwą mozaiką pietra dura. A jest to niewątpliwie jedna z najtrudniejszych, a jednocześnie najbardziej efektownych technik dekoracyjnych.