Mozaika bizantyjska
Historyczną konsekwencją greckiej i rzymskiej mozaiki, była jej bizantyjska kontynuacja i taka też, wyrafinowana interpretacja.
Kultura Bizancjum przejęła tradycje upadającego Cesarstwa i podbitej Grecji, czerpiąc także z wczesnego chrześcijaństwa i orientalnych, perskich wpływów. Rozwój Bizancjum przypada na końcowy okres rzymskiej hegemonii i obejmuje tereny dzisiejszej Grecji, Macedonii, Bułgarii i Serbii. Wraz ze wzrostem bizantyjskich wpływów – ekspansja terytorialna Cesarstwa objęła nawet ówczesną Italię, północną Afrykę i Turcję, a echa kultury bizantyjskiej, słyszalne były nawet w Armenii, Gruzji, na Rusi czy w Polsce.
Bizantyjczycy, czerpiąc z kultury rzymskiego imperium, słynęli ze swoich fantastycznych, bardzo kunsztownych sklepień i sufitów. W tej materii widać oczywiście inspirację rzymską mozaiką, która widoczna była we wczesnochrześcijańskiej, bizantyjskiej sztuce sakralnej. Słynne do dziś kościoły w greckiej Dafni czy włoskim Rawennie to przykłady na to, jak bardzo Bizantyjczycy pokochali mozaikowe obrazy.
Pokochali i rozwinęli, bo bizantyjskie mozaiki z przełomu XI i XII wieku to nie tylko kunsztowne. płaskie obrazy, ale trójwymiarowe dzieła sztuki. Bizantyjskie mozaiki układane bowiem były często z drobnych, szklanych, kolorowych płytek, które swoją nierówną powierzchnią tworzyły świetlne refleksy. W konsekwencji – dzięki prostemu złudzeniu i grze odcieniami, świetlne, szklane migotanie sprawiało, że przedstawione w formie mozaiki obrazy, jak postaci świętych – ożywiały się!
Oczywiście, nie samą mozaiką Bizancjum stało! Ale nie ma co ukrywać, że to właśnie ta technika, stosowana była wtedy najchętniej. Tym samym, bizantyjskie świątynie wypełniały zielone, błękitne, czerwone i różowe szkiełka, które tworzyły fantastyczne, biblijne obrazy i przedstawiały scenki rodzajowe o religijnych konotacjach. Bizantyjskie mozaiki dopełniało dodatkowo złoto – symbol zamożności i wysokiego statusu. Dzięki takiemu, bardzo kunsztownemu połączeniu materiałów – mozaiki z tego okresu były rysowane tak, że (niezależnie od punktu widzenia) podziwiający je obserwator mógł do woli analizować poszczególne elementy składowe całej kompozycji.
Rozwój bizantyjskiej mozaiki - tak jak i całej sztuki Cesarstwa - zakończył upadek Konstantynopola, który w 1453 roku został podbity przez wojska imperium osmańskiego. Na fali wojen, część z bezcennych, mozaikowych obrazów została bezpowrotnie zniszczona. Nie przepadło jednak mozaikowe dziedzictwo, które po krótkiej, historycznej przerwie – było kontynuowane przez średniowieczną sztukę sakralną i... kulturę islamską!